Pani Aneta kupiła nowy samochód za 60 000 zł i wykupiła AC z sumą ubezpieczenia wynoszącą właśnie tyle. Po czterech latach, nie aktualizując polisy, jej auto miało już realną wartość rynkową wynoszącą 28 000 zł, lecz suma ubezpieczenia nadal wynosiła 60 000 zł.
Pewnego dnia doszło do poważnej kolizji – auto zostało uznane za szkodę całkowitą. Ubezpieczyciel wycenił wartość rynkową pojazdu na dzień szkody: 28 000 zł i tyle właśnie wypłacił. Pani Aneta nie otrzymała 60 000 zł odszkodowania, mimo że przez cztery lata płaciła składkę wyliczaną od tej wyższej sumy.
Wniosek: pani Aneta przez cztery lata przepłacała składkę za ochronę, która nigdy nie mogłaby jej się „wypłacić” – bo ubezpieczyciel nigdy nie wypłaciłby więcej niż realna wartość auta. Regularna aktualizacja sumy ubezpieczenia pozwoliłaby jej płacić niższą składkę bez żadnej straty na poziomie ochrony.
Nadubezpieczenie to sytuacja, w której suma ubezpieczenia określona w polisie jest wyższa niż rzeczywista wartość ubezpieczonego przedmiotu w chwili zawarcia umowy lub w momencie szkody. Mówiąc prościej: ubezpieczasz coś na więcej, niż to jest warte. W polskim prawie kwestię tę reguluje art. 824 § 1 Kodeksu cywilnego, który wprost stanowi, że ubezpieczyciel nie wypłaci odszkodowania wyższego niż rzeczywista wartość poniesionej straty – niezależnie od tego, na jaką sumę wystawiono polisę.
Jak dochodzi do nadubezpieczenia?
Nadubezpieczenie może powstać na dwa sposoby:
- Nieumyślnie – to zdecydowanie najczęstszy przypadek. Wartość ubezpieczonego przedmiotu spada z czasem (np. samochód się starzeje i traci na wartości), a właściciel zapomina zaktualizować sumy ubezpieczenia przy kolejnym przedłużeniu polisy. Podobnie bywa z maszynami, sprzętem firmowym czy wyposażeniem mieszkania.
- Umyślnie – ubezpieczający świadomie zawyża wartość majątku, licząc na wyższe odszkodowanie. Jest to działanie nieskuteczne (ubezpieczyciel i tak wypłaci tylko tyle, ile wynosi faktyczna strata) i może być potraktowane jako próba wyłudzenia odszkodowania.
Jaki jest skutek nadubezpieczenia?
Nadubezpieczenie nie zwiększa wysokości odszkodowania. Ubezpieczyciel każdorazowo ustala rzeczywistą wartość szkody i wypłaca tylko tę kwotę – nawet jeśli suma ubezpieczenia jest wielokrotnie wyższa. Nadwyżka sumy ubezpieczenia ponad wartość rzeczywistą jest po prostu martwa – nie chroni, ale za to generuje realny koszt w postaci wyższej składki.
Oznacza to, że przy nadubezpieczeniu ubezpieczony:
- płaci składkę od zbyt wysokiej sumy – a więc przepłaca za ochronę, której faktycznie nie otrzyma,
- nie może liczyć na wyższe odszkodowanie – prawo odszkodowawcze opiera się na zasadzie kompensaty rzeczywistej straty, nie wzbogacenia,
- przy szkodzie całkowitej otrzyma tylko tyle, ile wynosiła realna wartość rynkowa przedmiotu w dniu szkody.
Nadubezpieczenie a niedoubezpieczenie
Nadubezpieczenie ma swoje lustrzane odbicie – niedoubezpieczenie (gdy suma ubezpieczenia jest niższa niż wartość rzeczywista). Warto znać oba pojęcia, bo każde niesie inne ryzyko:
| Cecha | Nadubezpieczenie | Niedoubezpieczenie |
|---|---|---|
| Suma ubezpieczenia | Wyższa niż wartość rzeczywista | Niższa niż wartość rzeczywista |
| Skutek przy szkodzie | Odszkodowanie = rzeczywista wartość szkody (nie więcej) | Odszkodowanie proporcjonalnie zmniejszone (zasada proporcji) |
| Kto traci? | Ubezpieczony – przepłaca składkę | Ubezpieczony – dostaje niepełne odszkodowanie |
| Najczęstsza przyczyna | Brak aktualizacji polisy, starzenie się majątku | Zaniżona deklaracja wartości przy zawieraniu umowy |
Gdzie najczęściej pojawia się nadubezpieczenie?
Nadubezpieczenie może dotyczyć praktycznie każdego ubezpieczenia majątkowego, ale najczęściej spotykane jest w:
- ubezpieczeniu AC samochodu – wartość rynkowa auta spada co roku o kilkanaście procent, a właściciele często nie aktualizują sumy ubezpieczenia,
- ubezpieczeniu nieruchomości – gdy wartość odtworzeniowa (koszt odbudowy) domu jest zawyżona lub nieaktualna,
- ubezpieczeniach majątkowych firm – stary sprzęt i maszyny są ubezpieczane na wartości z momentu zakupu, bez uwzględnienia amortyzacji,
- ubezpieczeniu wyposażenia mieszkania – szczególnie gdy ubezpieczający szacuje wartość majątku „z głowy”, zawyżając ją.
Przykład praktyczny
Nadubezpieczenie – najczęściej zadawane pytania
Czy mogę otrzymać wyższe odszkodowanie, ubezpieczając się na wyższą sumę niż wartość przedmiotu?
Nie. Polskie prawo (art. 824 § 1 k.c.) jednoznacznie zakazuje tzw. wzbogacenia się na szkodzie – odszkodowanie zawsze ograniczone jest do rzeczywistej wartości poniesionej straty. Stąd jeśli na przykład ubezpieczysz samochód wart 20 000 zł na sumę 50 000 zł, przy kradzieży otrzymasz co najwyżej 20 000 zł.
Czy ubezpieczyciel zwróci mi nadpłaconą składkę, jeśli okaże się, że byłem nadubezpieczony?
Co do zasady – nie, jeśli umowa trwa lub już wygasła. Jednak jeśli nadubezpieczenie zostanie wykryte i zgłoszone w trakcie trwania polisy, w niektórych towarzystwach istnieje możliwość korekty sumy ubezpieczenia i stosownego zmniejszenia kolejnych rat składki. Warto zapytać o to wprost u swojego agenta.
Czy powinienem aktualizować sumę ubezpieczenia, żeby uniknąć nadubezpieczenia?
Dobrą praktyką jest weryfikacja sumy ubezpieczenia przy każdym przedłużeniu polisy – czyli zazwyczaj raz w roku. W przypadku pojazdu dobrą praktyką jest sprawdzenie jego aktualnej wartości rynkowej (np. w ogłoszeniach lub u rzeczoznawcy), a w przypadku nieruchomości skonsultować aktualny koszt odbudowy z ubezpieczycielem lub agentem.
Czy nadubezpieczenie jest nielegalne?
Samo nadubezpieczenie nie jest przestępstwem – może wynikać ze zwykłego przeoczenia lub błędnej wyceny. Nielegalne jest natomiast celowe wprowadzanie ubezpieczyciela w błąd co do wartości przedmiotu w celu wyłudzenia wyższego odszkodowania – to może być zakwalifikowane jako próba oszustwa ubezpieczeniowego.
Czy nadubezpieczenie dotyczy tylko rzeczy materialnych?
Nie – w teorii może dotyczyć każdego ubezpieczenia, w którym określa się sumę ubezpieczenia. W praktyce jednak problem ten dotyczy głównie ubezpieczeń majątkowych (auta, domy, sprzęt), bo ubezpieczenia na życie lub NNW rządzą się nieco innymi zasadami ustalania świadczeń.
Nasza oferta ubezpieczeń
Ubezpieczenia OC i AC, NNW, Assistance i wiele więcej. Ochrona dla Ciebie i pasażerów!
Zabezpieczenie domu, mieszkania czy garażu przed nieoczekiwanymi zdarzeniami.
Spodobała Ci się treść? Oceń nas!